AN SINH XÃ HỘI AN SINH XÃ HỘI
Đời sống văn hóa tinh thần của đội ngũ công nhân trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh: Đôi điều suy ngẫm

Trong quá trình đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế như hiện nay, giai cấp công nhân Việt Nam nói chung và đội ngũ công nhân Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng ngày càng chiếm vị trí đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển kinh tế-xã hội. Nhận thức rõ vấn đề này, việc xây dựng và phát huy vai trò của giai cấp công nhân trong tình hình mới đã được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm trên nhiều phương diện, trong đó có việc nâng cao đời sống văn hóa tinh thần.

 

Với vai trò là 1 đô thị lớn, một trung tâm với nhiều chức năng của cả nước, Nam Bộ và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, Thành phố Hồ Chí Minh hiện đang là nơi dẫn đầu về thu hút nguồn lao động từ khắp nơi về làm việc và sinh sống. Hiện nay, trên địa bàn TPHCM có 10 khu công nghiệp và 3 khu chế xuất đang hoạt động với khoảng gần 300.000 lao động với số lượng công nhân đến từ các tỉnh thành khác chiếm đa số1
Từ thực tiễn trong những năm qua cho thấy, xu hướng tập trung công nhân vào thành phố gia tăng, họ sống chủ yếu gần các khu chế xuất, khu công nghiệp. Đa số lao động là những người chuyển đổi nghề nghiệp từ lao động nông nghiệp sang lao động công nghiệp, từ giai cấp nông dân sang giai cấp công nhân. Phần lớn họ là những người dân nhập cư chiếm 70%2 là lao động từ các tỉnh thành khác, chủ yếu là dân di cư tự do từ miền Bắc và miền Trung vào. Số lao động này cũng có những bước chuyển đổi từ lối sống nông thôn sang lối sống thành thị. Do vậy, trong lối sống của họ vừa mang dấu ấn của văn hóa làng xã nơi quê cha đất tổ, vừa thích ứng và phát triển yếu tố văn hóa mới nơi đô thị, chuyển đổi thành người công nhân, làm quen với lối sống tác phong công nghiệp.
Công nhân tại các khu chế xuất, khu công nghiệp đa phần họ là những người trẻ tuổi chưa lập gia đình và nhu cầu được hường thụ văn hóa tinh thần là không thể thiếu, thế nhưng cường độ lao động, việc làm, đời sống vật chất, văn hóa tinh thần đang xuất hiện nhiều vấn đề nghịch lý với mức lương trung bình khoảng 3 triệu đồng/ tháng như hiện nay (theo Ông Nguyễn Huy Cận – Chủ tịch Liên đoàn lao động TPHCM)3 Tuy lợi ích KT-XH của các KCN, KCX là không nhỏ, song trên thực tế lại đang tồn tại một nghịch lý giữa tăng trưởng kinh tế, lợi nhuận của các DN và đời sống của người lao động (NLĐ)
Ghi nhận tại một số DN, có người phải làm thêm tới hơn 600 giờ/năm - vượt mức cho phép tới 3 lần. Số người lao động không làm thêm giờ hiện chỉ là con số ít ỏi 5,2%, tức là có tới 94,8% số người lao động phải làm thêm giờ4. Con số này đủ cho thấy "vòng xoáy làm thêm" đã hút sức lực của người lao động nhiều đến mức nào. Hậu quả là hầu hết NLĐ làm việc trong các KCN, KCX không thể có tích luỹ cũng như thời gian để nâng cao học vấn, tay nghề, chăm sóc gia đình, nuôi dạy con cái. Đời sống văn hóa, tinh thần ngày càng nghèo nàn, đơn điệu. 
Các KCN, KCX thu hút mạnh giới đầu tư cả trong và ngoài nước vì các lý do như giá thuê cơ sở hạ tầng, nhân công rẻ và chính sách ưu đãi của các địa phương. Tuy nhiên, chủ đầu tư phần lớn quan tâm đến phát triển sản xuất kinh doanh và tăng lợi nhuận mà lại không bị ràng buộc trách nhiệm phải chăm lo đến điều kiện làm việc, ăn, ở, hưởng thụ văn hóa của NLĐ.
Mặc dù, đã xuất hiện một số mô hình văn hóa công cộng phục vụ cho nhu cầu hưởng thụ văn hóa của công nhân như công viên, rạp hát, nhà văn hóa… nhưng số người đến với các mô hình thiết chế này không đáng kể, nhất là công nhân lao động nữ. Ngoài lí do công nhân phải làm tăng ca, nhưng nguyên nhân chủ yếu do thu nhập thấp, đa số họ không có khả năng chi trả cho các hoạt động này. Các hình thức hưởng thụ văn hóa của họ chủ yếu thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng tại gia đình như xem tivi, nghe radio…. Chính sự phát triển tự phát, thiếu định hướng và quản lý thiếu chặt chẽ, đồng bộ của các cơ quan chức năng, đã làm hạn chế sự giao lưu, tiếp xúc văn hóa, dẫn đến nhiều người khó khăn trong việc lập gia đình, nhất là công nhân nữ.          
Do là dân nhập cư, không có hộ khẩu nên NLĐ ít được hưởng các chế độ đãi ngộ xã hội, đời sống văn hóa, tinh thần rất nghèo nàn. Hơn thế, đa số lao động xuất thân từ những gia đình nông dân nghèo, trình độ học vấn thấp, trình độ và nhu cầu hưởng thụ văn hóa không cao. Nhiều người không quan tâm đến những vấn đề chính trị - xã hội, chưa theo kịp lối sống công nghiệp, tâm lý tự ti, kỷ luật lao động, ý thức tự giác lỏng lẻo... dẫn đến gia tăng các tệ nạn xã hội ở các khu nhà trọ đông người. Những nguyên nhân trên làm cho NLĐ ở các KCN, KCX không an tâm làm việc lâu dài.
Để khắc phục những hạn chế nêu trên, việc nâng cao đời sống văn hóa cho đội ngũ công nhân thành phố hiện nay là hết sức cần thiết vì đây là một lực lượng hùng hậu và có những đóng góp tích cực vào sự tăng trưởng kinh tế của thành phố. Theo đó, phải được tiến hành ở nhiều cấp độ khác nhau, từ văn hóa cá nhân, văn hóa gia đình và văn hóa cộng đồng. Muốn vậy, cần có những giải pháp đồng bộ từ cấp vĩ mô của nhà nước cho đến cấp vi mô chính quyền địa phương, nơi có khu chế xuất, khu công nghiệp.
Trước hết, lãnh đạo thành phố cần phát huy vai trò to lớn của mình trong việc tạo động lực, làm đòn bẩy cho việc xây dựng và phát triển đội ngũ công nhân thành phố, trong đó vấn đề nâng cao đời sống văn hóa vật chất và tinh thần trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải đóng một vị trí đặc biệt quan trọng. Mặt khác, thực hiện triệt để chủ chương, chính sách của Đảng và Nhà nước về đảm bảo tăng trưởng kinh tế gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội, phát triển văn hóa nâng cao chất lượng cuộc sống của giai cấp công nhân .
Trong các dự án quy hoạch tổng thể các khu công nghiệp, khu chế xuất, phải chú ý đến việc xây dựng và phát triển dịch vụ công cộng như giáo dục, y tế, khu vui chơi giải trí… Để làm được việc này, trung ương và địa phương cần dành nhiều kinh phí, quỹ đất cho việc xây dựng các công trình phúc lợi xã hội, các thiết chế văn hóa, thể dục thể thao phục vụ cho công nhân lao động sau những ngày làm việc căng thẳng. Tổ chức công đoàn doanh nghiệp cần phối hợp với chính quyền và các đoàn thể địa phương nơi có khu công nghiệp, khu chế xuất, nên chủ động đứng ra tổ chức các buổi giao lưu văn hóa-văn nghệ, thể dục-thể thao. Từ đó, tạo ra không khí vui tươi, thân thiện giữa chính quyền, nhân dân địa phương với tổ chức doanh nghiệp và công nhân.   
Ngoài ra, chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể và công đoàn doanh nghiệp cần kết hợp trong việc tổ chức phong trào xây dựng nếp sống văn minh văn minh đô thị, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Từ thực tiễn cho thấy, đại đa số công nhân tham gia lao động trong các khu chế xuất, khu công nghiệp là xuất thân từ nông thôn. Bên cạnh những thói quen, phong tục tốt đẹp mà họ mang theo ra chốn thị thành, cũng còn không ít những tập quán lạc hậu. Đó chính là lối sống tự do, vô kỷ luật, nhất là các hành vi tham gia hoạt động giao thông, môi trường nơi công cộng… Vì vậy, việc xây dựng nếp sống văn minh công nghiệp và văn minh đô thị là một trong những vấn đề bức thiết, góp phần nâng cao chất lượng đời sống văn hóa cho đội ngũ công nhân thành phố, phát huy vai trò tích cực của họ trong việc phát triển kinh tế và xây dựng văn hóa trong thời kỳ hội nhập mới. Đồng thời, đẩy mạnh đấu tranh phòng chống các tệ nạn xã hội: cờ bạc, ma tuý, mại dâm…
Tăng cường công tác dạy nghề, hướng nghiệp cho người lao động, nhất là công nhân lao động nhập cư, tạo những điều kiện bình đẳng để đối tượng này có đủ điều kiện hưởng thụ văn hóa tinh thần và các chế độ phúc lợi xã hội khác; giải quyết tình trạng cách biệt giữa nông thôn và thành thị, lao động chân tay và lao động trí óc; đào tạo một đội ngũ cán bộ quản lý văn hóa có chuyên môn nghiệp vụ, có kiến thức và am hiểu sâu rộng về phong tục tập quán của các đối tượng công nhân, từ đó xây dựng các chương trình và lên kế hoạch cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các mô hình sinh hoạt văn hóa.
Nhìn chung, từ tình hình thực tế vừa qua ở Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, nơi nào có tổ chức Đảng và đoàn thể chính trị-xã hội vững mạnh, chủ doanh nghiệp có trách nhiệm cao thì nơi đó đời sống vật chất và tinh thần của công nhân được đảm bảo ổn định, vai trò tự quản của công nhân được phát huy, ít xảy ra những vấn đề tiêu cực xã hội. Vì vậy, trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, vai trò và vị trí của đội ngũ công nhân thành phố cần phải được khẳng định hơn nữa, đặc biệt là việc nâng cao đời sống văn hóa vật chất và tinh thần cho họ, đây cũng là một trong những tiêu chí để xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trở thành một thành phố văn minh, hiện đại, ngang tầm với các thành phố trong khu vực và trên thế giới.
Tài liệu tham khảo
2.      http://kientruc.vn
4.      Niên Giám thông kê 2010
5.      http://www.baomoi.com

 


1 http://www.baomoi.com/Sai-Gon-khong-phai-thien-duong/139/8829964.epi
3 http://www.baomoi.com/Sai-Gon-khong-phai-thien-duong/139/8829964.epi
 
4 http://www.baomoi.com/Sai-Gon-khong-phai-thien-duong/139/8829964.epi
 

 

 Trịnh Thị Hiền

(7016 Lượt xem)

CÁC TIN BÀI KHÁC:
Ngôn ngữ Ngôn ngữ
English (United States) Tiếng Việt (Việt Nam)
Hoạt động nghiên cứu khoa học Hoạt động nghiên cứu khoa học
Tin hoạt động khoa học tháng 11 năm 2018 (12/12/2018)

Tin hoạt động khoa học tháng 10 năm 2018 (8/11/2018)

Tin hoạt động khoa học tháng 08 năm 2018 (11/9/2018)


Số lượt truy cập Số lượt truy cập
18834683