CƠ CHẾ CHÍNH SÁCH CƠ CHẾ CHÍNH SÁCH
Hoạt động đấu thầu và đấu giá hàng hóa

1. Đấu thầu hàng hóa:

Hoạt động đấu thầu hàng hoá là một trong những giải pháp cần thiết, thích hợp và có hiệu quả trong cơ chế thị trường và cũng là một trong những giải pháp cơ bản của cải cách kinh tế, cải cách nền hành chính  ở nước ta hiện nay. Tuy nhiên, do còn nhiều bất cập về cơ chế, chính sách quản lý, nên việc thực hiện đấu thầu, đấu giá ở nhiều nơi, nhiều công trình chưa nghiêm túc, làm nảy sinh hiện tượng phá giá, cạnh tranh thiếu lành mạnh giữa các nhà thầu, làm ảnh hưởng lớn tới nhiều công trình, nhất là khi các nhà thầu chia nhỏ các lô thầu mang tính chất chia việc, dẫn tới việc không bảo đảm chất lượng hàng hoá, công trình…

Cùng với Pháp lệnh giá, Nhà nước đã ban hành Quy chế về đấu giá, đấu thầu hàng hoá, công trình…có sử dụng nguồn vốn từ ngân sách nhà nước

 Pháp luật Việt nam quy định về đấu thầu trong các văn bản pháp luật sau:

- Luật thương mại năm 1999; từ Điều 139- 162;

- Quy chế đấu thầu ban hành kèm theo nghị định số 88/1999/NĐ-CP ngày 01-9-1999 và được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 14/2000/NĐ-CP ngày 05-5-2000 và Nghị định số 66/2003/NĐ-CP ngày 12-6-2003 của Chính phủ gọi tắt là Quy chế đấu thầu và các Thông tư, Quyết định hướng dẫn thi hành quy chế đấu thầu.

- Theo quy định của Luật thương mại thì “đấu thầu hàng hoá là một tiến trình mua bán hàng hoá theo một quy chế riêng biệt, nhằm chọn được nhà cung cấp hàng hoá theo những yêu cầu về kỹ thuật, công nghệ, giá cả và những yêu cầu khác của bên mua hàng”(Điều 141 luật thương mại).

Để thực hiện những dự án đầu tư có sử dụng từ nguồn ngân sách nhà nước với một quy mô nhất định, việc mua sắm hàng hoá, nhất là trong xây dựng cơ bản buộc phải tiến hành thông qua quy chế đấu thầu. đặc biệt là khi hàng hoá là thiết bị trong những dự án đầu tư có quy mô lớn, việc tổ chức đầu tư càng trở lên cần thiết, nhằm tận dụng các ưu điểm của cạnh tranh và hạn chế tư lợi thông qua móc ngoặc, hối lộ…khi giao kết hợp đồng. Vì vậy, khái niệm đấu thầu theo Quy chế đầu thầu hàng hoá được định nghĩa như sau: “Đấu thầu là một quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu về giá cả, điều kiện kinh tế- kỹ thuật do bên mời thầu đặt ra trên cơ sở cạnh tranh giữa các nhà thầu”. Như vậy, với hai khái niệm trên, đấu thầu hàng hóa về bản chất thì không có sự khác biệt, song hình thức thể hiện thực chất đó chỉ là việc các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, người có thẩm quyền lựa chọn các chủ đầu tư là các tổ chức, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia cạnh tranh trên cơ sở các điều kiện về vốn, điều kiện về kinh tế, kỹ thuật để cung cấp hàng hóa và thực hiện các công trình xây dựng cơ bản nhằm bảo đảm chất lượng cho các dự án đầu tư của bên mở thầu.

- Quan niệm về mặt khoa học

Trên góc độ khoa học pháp lý, "đấu thầu" có thể hiểu dưới các góc độ sau:

Thứ nhất: đấu thầu là một định chế của pháp luật kinh tế nên được hiểu là toàn bộ các quy phạm pháp luậtdo cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội giữa các chủ thể kinh tế trong quá trình thực hiện chức năng kinh tế của Nhà nước, chẳng hạn chế định về mời thầu, dự thầu trong đầu tư và xây dựng cơ bản được quy định tại điều 43 Quy chế Quản lý đầu tư và xây dựng, ban hành kèm theo Nghị định 52/ NĐ-CP/1999 ngày 8/7/1999 và được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 12/ CP ngày 5/5/2000 của Chính phủ. Theo đó các dự án sử dụng vốn Nhà nước đều phải tổ chức theo quy chế đấu thầu, trừ các dự án có tính chất nghiên cứu thử nghiệm, có tính chất cấp bách do thiên tai, địch họa; có tính chất bí mật quốc gia, an ninh quốc phòng và những dự án đặc biệt do Thủ tướng Chính phủ quy định hoặc bên mời thầu phải chuẩn bị hồ sơ  (Điều 152 Luật Thương mại).

Thứ hai: đấu thầu hay đấu thầu hàng hoá được hiểu là một loại hoạt động đặc biệt của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền, bởi vì:

- Đây loại hoạt động được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, người có thẩm quyền nhằm thực hiện chức năng quản lý kinh tế của nhà nước, trong đó có hoạt động của cán bộ, công chức, viên chức trong hệ thống cơ quan quản lý hành chính, cơ quan quản lý ngành (kinh tế), lĩnh vực của cả nước (Điều 52, 53 Nghị định 88/CP về quy chế đấu thầu hàng hoá được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 66/CP). Như vậy theo nghĩa này hoạt động đấu thầu hàng hóa có nội dung rất rộng vì là hoạt động nhằm thu hút nhiều thành phần kinh tế có khả năng, điều kiện tốt tham gia để thực hiện chức năng kinh tế chung của nhà nước.

- Đấu thầu còn được hiểu là một thuật ngữ dùng để chỉ các hoạt động của các cơ quan nhà nước có chức năng kinh tế nói riêng, ví dụ như Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, Hội đồng quản trị(hoặc người được Hội đồng quản trị uỷ quyền) của doanh nghiệp liên doanh, công ty cổ phần, đại diện hợp pháp của các bên tham gia hợp đồng hợp tác kinh doanh. Tuy nhiên quan niệm này cũng có thể hiểu ở phạm vi rộng hẹp khác nhau do các cơ quan, tổ chức này một mặt vừa thực hiện các hoạt động mang tính tổ chức, đầu tư, xây dựng, phân phối tiêu thụ (cả quá trình kinh tế), còn hoạt động đấu thầu chỉ là một bộ phận thuộc chức năng thực hiện nhiệm vụ kinh tế của nhà nước mà thôi.

- Thứ ba: xét trên góc độ quản lý hành chính nhà nước thì khái niệm về đấu thầu hàng hóa chỉ là xâu chuỗi các trình tự, thủ tục mà các bên tham gia  phải thực hiện trong quá trình đấu thầu bao gồm:

1. Chuẩn bị đấu thầu: Gồm các bước sau:

- Sơ tuyển:

- Chuẩn bị hồ sơ mời thầu

- Mời thầu

2.  Tổ chức đấu thầu, xét thầu: Gồm 2 giai đoạn:

a) Giai đoạn 1: Phát hành hồ sơ mời thầu; Làm rõ hồ sơ; Chuẩn bị hồ sơ dự thầu giai đoạn 1; Nhận và quản lý hồ sơ dự thầu giai đoạn 1; Mở thầu; Trao đổi về hồ sơ dự thầu giai đoạn 1.

b) Giai đoạn 2 gồm: Đánh giá hồ sơ dự thầu giai đoạn 2; Đánh giá sơ bộ; Đánh giá chi tiết về kỹ thuật để chọn nhà thầu, về tài chính, thương mại xác định giá đánh giá.

3.  Trình duyệt thẩm định: Bao gồm: Phê duyệt, công bố kết quả đấu thầu, thương thảo hoàn thiện hợp đồng.

4.  Đăng ký vào hệ thống dữ liệu thông tin về nhà thầu (Quy định tại Khoản 7, 18, 22 Điều 1 Nghị định 66/CP).

Như vậy những quy định về đấu thầu hàng hóa hiện hành đã tạo điều kiện khuyến khích áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi đã hạn chế được những tiêu cực nhất định nhất là những quy định về xử lý các hành vi vi phạm trong thực hiện công tác đấu thầu như phạt tiền đến 100 triệu đối với những tổ chức, cá nhân bên mời thầu có hành vi chỉ định thầu trái với quy định của pháp luật. Đồng thời yêu cầu phía mời thầu phải làm theo đúng các quy trình đấu thầu hiện hành. Tuy nhiên những quy định trên trong thực tế áp dụng còn gặp nhiều khó khăn, nhất là trình tự xét thầu hình thức đã làm cho pháp luật đấu thầu mất đi chức năng của nó(1). Chẳng hạn Công ty dệt may Hà Nội mua dây chuyền kéo sợi OE trị giá 26 tỷ đồng, nhưng lại là dây chuyền đã qua sử dụng, sau đó lại tự ý thay đổi địa điểm lắp đặt, kết quả là dây chuyền không phát huy hiệu quả, phát sinh chi phí sửa chữa, thay thế lên tới 2,3 tỷ đồng song công suất thực tế chỉ đạt 60% chi phí phát sinh thêm so với giá trúng thầu lên tới 11%. Hoặc dự án xây dựng sân vận động Hòn Tre (Kiên Giang) do cố ý làm trái gây thiệt hại lên tới 51%. Điển hình là dự án cải tạo, mở rộng quốc lộ 1A đoạn Lạng Sơn hơn 21 triệu USD đã phải bỏ ra để thuê tư vấn, khảo sát, thiết kế nhưng khi thi công đã phải thay đổi tới 60% thiết kế ban đầu dẫn tới lãng phí và đội giá lên nhiều tỷ đồng(2).

Nghị định 66/CP của Chính phủ ngày 5-5-2000 cùng với Quy chế đấu giá đã tạo cơ sở pháp lý hết sức cần thiết để hạn chế một bước những hiện tượng trên, đặc biệt là việc phá giá trong đầu thầu xây dựng cơ bản mà sự thua thiệt cuối cùng vẫn là nền kinh tế quốc dân với các công trình hoàn thành nhưng không bảo đảm chất lượng cũng như sự suy giảm năng lực của ngành xây dựng hiện nay.

2. Đấu giá hàng hóa (Còn gọi là đấu giá tài sản)

Khác với đấu thầu, đấu giá hàng hóa lại là hình thức công khai để chọn người mua. Cho nên, trong quá trình đấu giá người mua tham gia phải trả giá theo một thủ tục nhất định, người trả giá cao nhất (ít nhất phải bằng giá khởi điểm) là người được mua tài sản bán đấu giá.

Đấu giá hàng hoá được quy định trong pháp luật Việt Nam tại Điều 139, 140 luật thương mại, Điều 452 đến 455 bộ luật dân sự và quy chế bán đấu giá tài sản ban hành kèm theo Nghị định số 86/CP-NĐ ngày 19-12-1996, gọi tắt là Quy chế bán đấu giá.

Như vậy, đấu giá hàng hoá hay đấu giá tài sản trên phương diện khoa học pháp lý là toàn bộ các quy định pháp luật nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh giữa các cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế với các chủ thể kinh tế khác trong quá trình thực hiện các chức năng kinh tế của nhà nước. Mặt khác, đấu giá hàng hoá cũng là loại hoạt động đặc biệt, trong đó các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, người có thẩm quyền tham gia thực hiện theo một trình tự thủ tục nhất định.

Trên góc độ quản lý hành chính nhà nước thì hoạt động đấu giá tài sản lại được thực hiện theo một trình tự, thủ tục đơn giản hơn nhiều so với hoạt động đấu thầu, bởi vì thủ tục bán đấu giá về cơ bản là nhằm tìm ra người mua trả giá cao nhất so với giá khởi điểm, nên cần tiến hành các bước chuẩn bị cần thiết, nhằm bảo đảm tính công khai của cuộc đấu giá. Trình tự, thủ tục bao gồm:

1.Chuẩn bị bán đấu giá:

- Niêm yết việc bán đấu giá

- Thông báo công khai giá khởi điểm đối với tài sản có giá từ 10 triệu đồng trở lên;

- Đăng ký mua tài sản bán đấu giá, đặt cọc;

- Trưng bày, cho xem tài sản bán đấu giá

2. Tiến hành bán đấu giá(Điều 16 Quy chế bán đấu giá tài sản). Trong quá trình bán đấu giá, về nguyên tắc người bán tài sản và người bán đấu giá không chịu trách nhiệm về giá trị, chất lượng của tài sản bán đấu giá, nếu sau khi nhận tài sản, người mua phát hiện thấy chất lượng không đúng như thông báo thì trong thời hạn 3 ngày kể từ ngày mua, người mua có quyền trả lại cho người bán đấu giá và yêu cầu bồi thường thiệt hại (Điều 30 khoản 2 Quy chế bán đấu giá).

Các quan hệ đặc trưng của đấu giá hàng hóa

Người bán tài sản  «   người bán đấu giá  «  Người mua

- Người bán tài sản theo cơ cấu trên là chủ sở hữu tài sản hoặc người được chủ sở hữu uỷ quyền bán hoặc là người khác theo quy định của pháp luật: ví dụ người cầm cố; thế chấp(Điều 329, 346 Bộ luật dân sự) hay tổ thanh toán tài sản(luật phá sản doanh nghiệp.

Tài sản bán đấu giá có thể động sản hoặc bất động sản được phép giao dịch, chẳng hạn Luật đất đai 2003 quy định Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất  theo hình thức đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu  dự án có sử dụng đất trong các trường hợp : đầu tư xây nhà; xây dựng kết cấu hạ tầng để để bán, cho thuê, chuyển nhượng hoặc để tạo vốn cho đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, xây dựng cơ sở sản xuất kinh doanh, cho thuê quỹ đất nông nghiệp để sử dụng vào mục đích nông nghiệp; để thi hành án, xử lý hoạt động thế chấp, bảo lãnh bằng quyền sử dụng đất để thu hồi nợ. Giá trúng đấu giá hoặc trúng đấu thầu dự án có sử dụng đất không được thấp hơn giá đất do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quy định.

Để tiến hành bán đấu giá, người bán tài sản phải uỷ quyền bán tài sản cho người bán đấu giá thông qua hợp đồng uỷ quyền bán đấu giá tài sản. Người bán đấu giá là trung tâm dịch vụ bán đấu giá được thành lập theo quyết định của chủ tịch UBND cấp tỉnh(Điều 4 Quy chế bán đấu giá tài sản), hoặc cũng có thể là một tổ chức kinh doanh được thành lập theo luật doanh nghiệp Nhà nước sửa đổi năm 2003, luật doanh nghiệp, hoạt động bán đấu giá chuyên nghiệp, không kinh doanh một ngành nghề nào khác và do sở tư pháp quản lý về nghiệp vụ. Người do người bán đấu giá cử ra để điều hành cuộc bán đấu giá. Còn người mua có thể là tổ chức hoặc cá nhân có đủ các điều kiện được quy định tại điều 13 Quy chế bán đấu giá.

Việc ban hành các quy định về đấu giá tài sản là nhằm tạo ra những điều kiện cho các cơ quan nhà nước(quận, huyện, tỉnh) tổ chức thu tiền để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế, phục vụ phát triển kinh tế- kỹ thuật trên địa bàn của tỉnh, huyện hay của địa phương, và cũng là cơ hội mở ra“sân chơi”bình đẳng cho các nhà đầu tư, nhất là trong việc đấu giá quyền sử dụng đất hiện nay(chẳng hạn theo quyết định số 63/QĐ-UB của thành phố Hà nội về đấu giá quyền sử dụng đất, cấp huyện được để lại 70% số tiền thu được từ đấu giá quyền sử dụng đất, còn đối với các dự án do Thành phố tổ chức đấu giá thì được đưa vào ngân sách của Thành phố để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, xây dựng nhà ở cho các đối tượng có nhu cầu về nhà ở hoặc cho người thu nhập thấp…). Tuy nhiên, đấu giá vẫn có những điểm hạn chế nhất định đối với một số tài sản như: quyền sử dụng đất hoặc nhà ở thuộc sở hữu nhà nước khi đấu giá, kết quả cho thấy trên thị trường đất đai luôn xuất hiện “chính sách 2 giá”, đây là nguyên nhân dẫn tới việc mua đi, bán lại tạo nên những cơn sốt đất giả tạo. Mặt khác, khi thực hiện đấu giá để đầu tư thực hiện các dự án có sử dụng đất nông nghiệp, lâm nghiệp và các loại đất khác được thu hồi trong trường hợp sử dụng sai mục đích, kém hiệu quả với hàng triệu m2 và hàng trăm dự án phát triển nhà ở sẽ áp dụng theo quy chế nào? chúng ta chưa có quy định cụ thể. Hoặc đối với những mảnh đất đã được phê duyệt quy hoạch chi tiết, giải phóng mặt bằng và xây dựng hạ tầng hoàn chỉnh với đất sử dụng vào mục đích khác có thể do chủ đầu tư xây dựng hoặc cá nhân, tổ chức trúng giá thực hiện, đây là một công đoạn hết sức khó khăn, tốn nhiều công sức, đòi hỏi nhiều cấp, nhiều ngành tham gia, từ đó làm ảnh hưởng tới cả quá trình quản lý cũng như năng lực quản lý nhà nước nói chung.

Hiểu được chính xác, đầy đủ về quy chế đấu giá, đấu thầu hàng hoá trong điều kiện hiện nay, sẽ tạo cho các nhà quản lý nói chung, các chủ thể tham gia quá trình đấu giá, đấu thầu nói riêng những căn cứ, nền tảng trong quá trình quyết tâm thực hiện làm lành mạnh hoá các quan hệ xã hội trong lĩnh vực sử dụng vốn, đất đai của nhà nước. đồng thời thu hút và tạo ra nhiều nguồn vốn.

TS.Nguyễn thị Phượng  

Giảng viên trường Học viện HCQG

(6644 Lượt xem)

CÁC TIN BÀI KHÁC:
Ngôn ngữ Ngôn ngữ
English (United States) Tiếng Việt (Việt Nam)
Hoạt động nghiên cứu khoa học Hoạt động nghiên cứu khoa học
Tin hoạt động nghiên cứu khoa học tháng 9 năm 2019 (16/10/2019)

Hội thảo khoa học "Tác động của Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 và Kinh tế số đến nguồn nhân lực, cách thức vận hành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Thành phố" (10/9/2019)

Tin hoạt động khoa học tháng 8 năm 2019 (4/9/2019)


Số lượt truy cập Số lượt truy cập
20214008