KINH TẾ VĨ MÔ - KINH TẾ NGÀNH KINH TẾ VĨ MÔ - KINH TẾ NGÀNH
Chỉ số phát triển nào thay cho GDP?

Thời báo Kinh tế Sài Gòn đã có một số bài phân tích về ba tồn tại chính trong cách tính hiện hành của GDP (tổng sản phẩm quốc nội). Ba tồn tại đó là:1. không phân biệt tính chất tốt xấu, mọi hoạt động phát sinh tiền đều được cộng vào GDP; 2. GDP chỉ cộng thêm sản phẩm làm ra mà không tính đến những chi phí về mặt xã hội và môi trường; 3. GDP bỏ qua các hoạt động mang tính gia đình và cộng đồng. Những nhược điểm đó làm cho GDP không thể phản ánh đúng và đủ trình độ phát triển kinh tế của một quốc gia.

Thời báo Kinh tế Sài Gòn đã có một số bài phân tích về ba tồn tại chính trong cách tính hiện hành của GDP (tổng sản phẩm quốc nội). Ba tồn tại đó là:1. không phân biệt tính chất tốt xấu, mọi hoạt động phát sinh tiền đều được cộng vào GDP; 2. GDP chỉ cộng thêm sản phẩm làm ra mà không tính đến những chi phí về mặt xã hội và môi trường; 3. GDP bỏ qua các hoạt động mang tính gia đình và cộng đồng. Những nhược điểm đó làm cho GDP không thể phản ánh đúng và đủ trình độ phát triển kinh tế của một quốc gia.

Nhiều nước và tổ chức quốc tế đã đang xây dựng và sử dụng những chỉ số đo lường khác để thay thế GDP. ví dụ như GPI (Genuine Progress Indicator - chỉ số phát triển thực), ISEW (Index of Sustainable Economic Welfare - chỉ số phúc lợi kinh tế bền vững), SNBI (Sustainable Net Benefit Index - chỉ số lợi tức ròng và bền vững)... Tuy chưa tìm được “tiếng nói chung” và chưa được sử dụng rộng rãi, nhưng các chỉ số mới này đều chung mục đích là cố gắng phản ánh tính chất “thực” và “bền vững” của sự phát triển kinh tế. Để thực hiện mục tiêu này, cách tính của các chỉ số GPI, ISEW và SNBI đều dựa trên hai nguyên tắc chính sau:

Căn cứ trên mức chi tiêu dùng cá nhân

Tổng sản phẩm quốc nội là GDP tăng lên không đồng nghĩa với đời sống của người dân được tăng theo. Do đó, nhằm phản ánh sự phát triển kinh tế một cách trung thực hơn, các chỉ số GPI, ISEW và SNBI đều không dựa trên giá trị sản phẩm làm ra mà căn cứ vào mức chi tiêu mà người dân trong nước bỏ ra để thụ hưởng các sản phẩm và dịch vụ. Rõ ràng với người dân thì việc tăng GDP 10% hay 20% cũng không quan trọng bằng việc họ có thêm bao nhiêu tiền để thụ hưởng cuộc sống. 

Nhưng lại nảy sinh một vấn đề khác là tổng tiêu dùng của người dân cả nước tăng lên cũng chưa chắc đại đa số dân chúng được thụ hưởng nhiều hơn, có khi số tăng lên chỉ do một ít những người giàu thụ hưởng nhiều hơn. Để giải quyết vấn đề này, các chỉ số GPI, ISEW và SNBI sẽ được điều chỉnh giảm tương ứng với mức mất cân đối trong phân phối thu nhập bằng cách sử dụng các hệ số điều chỉnh. GDP hiện hành hoàn toàn không đề cập đến vấn đề này.

Căn cứ trên tính chất của các hoạt động kinh tế

Theo cách tính của các chỉ số mới, không phải mọi hoạt động làm phát sinh tiền đều được cộng vào và mọi hoạt động không phát sinh tiền thực hiện trong gia đình và cộng đồng đều bị bỏ qua như trong GDP. Các chỉ số GPI, ISEW và SNBI cũng phân định rõ tính chất tốt, xấu của các hoạt động kinh tế. Trong cách tính của các chỉ số này, chỉ có những lợi ích kinh tế thực sự từ các hoạt động mới được cộng vào, kể cả lợi ích từ các hoạt động không phát sinh tiền. Những chi phí do phát triển kinh tế, kể cả chi phí về mặt xã hội và môi trường, sẽ được trừ ra. Ví dụ một cách cụ thể hơn, so với GDP, các chỉ số GPI, ISEW và SNBI cộng thêm và trừ ra các giá trị sau:

- Cộng thêm: giá trị của các hoạt động không phát sinh tiền trong gia đình và cộng đồng. Các hoạt động như nuôi dạy con cái, làm việc trong nhà và công ích bên ngoài là nền tảng của mọi xã hội và cũng là các nhân tố quan trọng cho phát triển kinh tế. Giá trị của các hoạt động này sẽ được tính dựa trên số tiền phải bỏ ra để mua các sản phẩm và dịch vụ tương đương trên thị trường và sẽ được cộng thêm vào các chỉ số phát triển nêu trên.

- Trừ ra: ngoài việc trừ những chi phí rất rõ ràng như môi trường ô nhiễm, tài nguyên thiên nhiên bị hủy hoại, các chỉ số GPI, ISEW và SNBI còn tính đến những tác động tiêu cực khác của phát triển kinh tế và các hoạt động không đóng góp cho sự phát triển bền vững. Ví dụ kinh tế phát triển có thể dẫn đến các hệ quả như tai nạn giao thông tăng, có ít thời gian rảnh hơn nên mệt mỏi và căng thẳng hơn, hạnh phúc gia đình dễ đổ vỡ hơn… Chi phí dùng để khắc phục những hệ quả này được cộng vào GDP nhưng lại được trừ ra trong các chỉ số GPI, ISEW và SNBI. Và các chi tiêu khác mang mầm mống của sự bất ổn như chi để chống tội phạm, chi cho các hoạt động thanh tra, giải quyết tranh chấp, tòa án… cũng được trừ ra trong các chỉ số mới vì những chi tiêu này làm gia tăng GDP nhưng không hề nói lên hay đóng góp gì cho sự phát triển và bền vững của nền kinh tế.

Ngoài ra, GDP cũng lẫn lộn giữa giá trị kinh tế thực sự mang lại và chi phí bỏ ra. Ví dụ sản phẩm kém chất lượng nên phải mua lại thường xuyên, các công trình công cộng bị “rút ruột” phải tốn thêm rất nhiều chi phí để khắc phục sẽ góp phần làm tăng GDP. Vì vậy trong các chỉ số như GPI người ta chỉ tính đến những lợi ích kinh tế thực sự mang lại và trừ ra chi phí dùng đầu tư và xây dựng cơ bản.

Các chỉ số như GPI, ISEW, ISBN do căn cứ trên mức chi tiêu dùng cá nhân, có tính đến tính cân đối của phân phối thu nhập và có cân nhắc cộng thêm những yếu tố tích cực và trừ ra những yếu tố tiêu cực của sự phát triển kinh tế nên phản ánh được thực trạng nền kinh tế một cách trung thực hơn so với chỉ số GDP truyền thống. Dùng các chỉ số mới này vào công tác hoạch định và tổng kết sự phát triển kinh tế của đất nước sẽ hy vọng mang lại những kết quả chính xác hơn.

Ngô Minh Quân

Canada

Thời báo Kinh tế Sài Gòn tháng 10/2005

(7712 Lượt xem)

CÁC TIN BÀI KHÁC:
Ngôn ngữ Ngôn ngữ
English (United States) Tiếng Việt (Việt Nam)
Hoạt động nghiên cứu khoa học Hoạt động nghiên cứu khoa học
Tin hoạt động khoa học tháng 10 năm 2019 (4/11/2019)

Tin hoạt động nghiên cứu khoa học tháng 9 năm 2019 (16/10/2019)

Hội thảo khoa học "Tác động của Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 và Kinh tế số đến nguồn nhân lực, cách thức vận hành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Thành phố" (10/9/2019)


Số lượt truy cập Số lượt truy cập
20337919