KINH TẾ VĨ MÔ - KINH TẾ NGÀNH KINH TẾ VĨ MÔ - KINH TẾ NGÀNH
Sự phát triển biện chứng trong tư duy kinh tế về chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, mối liên hệ biện chứng giữa quy mô và cơ cấu kinh tế có ý nghĩa rất quan trọng. Chúng phản ảnh cả hai mặt số lượng và chất lượng của sự phát triển trong một tổng thể thống nhất và chúng cần được nhận thức theo bản chất vận động và phát triển để phục vụ việc hoạch định chính sách và chỉ đạo thực hiện. Để làm rõ sự phát triển biện chứng tư duy kinh tế về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nước ta, cần làm rõ những điểm mới đã đạt được thời gian qua, gắn với những diễn biến thực tiễn.

Từ quan điểm còn đơn giản về công nghiệp hóa1 những năm 1960, khi tiến hành công cuộc đổi mới, Đảng ta chủ trương bắt đầu từ đổi mới tư duy kinh tế, thật sự tôn trọng các quy luật kinh tế khách quan. Thực tiễn trải qua các Đại hội Đảng, các quan điểm về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngày một hoàn thiện. Đặc biệt, mục tiêu và các quan điểm công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã được xác định trong Cương lĩnh xây dựng chủ nghĩa xã hội của Đại hội VII (1991) và sau đó đã được từng bước hoàn thiện trong các văn kiện Đại hội VIII (1996) và Đại hội IX (2001) của Đảng. Các Nghị quyết Trung ương (khóa IX) mới đây đã là sáng tỏ thêm một bước rất quan trọng về việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đó là các quan điểm chỉ đạo việc xây dựng chủ trương, chính sách và tổ chức thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nước ta.

Đại hội VIII của Đảng (1996) đã khẳng định: “Mục tiêu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa là xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lượng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng, an ninh vững chắc, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh”2.  Văn kiện của Đại hội cũng phác thảo một cách định tính những mục tiêu cụ thể về cơ cấu kinh tế, khoa học công nghệ, quan hệ sản xuất, đời sống vật chất và văn hóa v.v…với chỉ tiêu định lượng duy nhất cho năm 2020 là GDP tăng từ 8 đến 10 lần so với năm 19903. Các quan điểm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã được thông qua có ý nghĩa quan trọng cho công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế. Nhiều chủ trương, chính sách trong nghị quyết Đại hội VIII tuy xác định cho kế hoạch 5 năm 1996-2000, song có ý nghĩa định hướng cho thời gian dài hơn.

Đến Đại hội IX của Đảng (2001), đường lối công nghiệp hóa, hiện đại hóa được xây dựng từ Đại hội VIII của Đảng đã được cụ thể hóa trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm đến 2010, trong đó có bao hàm chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa giai đoạn 2001-2010 và những nhiệm vụ cụ thể về chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Chiến lược 10 năm đề ra nhiệm vụ “…tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại”4  trong đó hàm ý về công nghiệp hóa gắn chặt với hiện đại hóa.

Đại hội IX của Đảng đã bổ sung, hoàn thiện nhiều quan điểm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hoàn chỉnh đường lối công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hình thành định hướng chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Văn kiện Đại hội đề ra yêu cầu tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa “rút ngắn thời gian”, nhấn mạnh đến trình độ công nghệ tiên tiến, từng bước phát triển kinh tế tri thức trong điều kiện công nghiệp hóa gắn với hiện đại hóa ngay từ đầu và trong suốt các giai đoạn phát triển.

Trong bối cảnh trong nước và quốc tế mới, Đại hội IX của Đảng đã nhấn mạnh và các quan điểm phát triển5  là:

1. Phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường;

2. Coi phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm, xây dựng đồng bộ nền tảng cho m ột nước công nghiệp là yêu cầu cấp bách;

3. Đẩy mạnh công cuộc đổi mới, tạo động lực giải phóng và phát huy mọi nguồn lực;

4. Gắn chặt việc xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ với chủ động hội nhập quốc tế;

5. Kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng – an ninh.

Đồng thời trong Nghị quyết cũng đề cao vai trò của giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ là nền tảng và động lực của công nghiệp hóa, hiện đại hóa; đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn là nhiệm vụ lớn và cấp thiết của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Nhận thức về công nghiệp hóa và chuyển dịch cơ cấu kinh tế cũng từng bước thay đổi và đó là cơ sở để có những hành động đúng đắn trong thực tiễn. Nhận thức và hành động trong việc tạo ra sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế có hiệu quả, có sức cạnh tranh cao trong điều kiện chuyển sang kinh tế thị trường và chủ động hội nhập kinh tế hiện nay có ý nghĩa rất quan trọng.

Trong phân tích về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chúng ta cần xem xét theo nhiều góc độ khác nhau như cơ cấu ngành kinh tế, vùng kinh tế, cơ cấu lao động, … và các vấn đề có liên quan đến năng suất lao động, đến sức cạnh tranh của sản phẩm trên cơ sở tiếp cận thị trường, ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại, phát triển nền kinh tế trí thức … trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Từ đó làm rõ những bước tiến đã đạt được trong đổi mới nhận thức, tư duy về chuyển dịch cơ cấu kinh tế phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện ngày nay và những tiến bộ thực tế đã đạt được trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nước ta.

(1)   Qua thực tiễn, quan niệm công nghiệp hóa, hiện đại hóa từng bước đã được hiểu đầy đủ hơn là “quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế, xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại, dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học – công nghệ, tạo ra năng suất lao động xã hội cao”.

(2)   Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng, Hà Nội, 1996, tr80.

(3)   Như trên.

(4)   Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng, Hà Nội, 2001, tr. 159.

(5)  Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng, Hà Nội, 2001, tr. 162 - 168.

 

 

PGS.TSKH Nguyễn Quang Thái

Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam

       Nguồn : Nghiên cứu kinh tế số 312 – Tháng 5/2004

(3991 Lượt xem)

CÁC TIN BÀI KHÁC:
Ngôn ngữ Ngôn ngữ
English (United States) Tiếng Việt (Việt Nam)
Hoạt động nghiên cứu khoa học Hoạt động nghiên cứu khoa học
Tin hoạt động nghiên cứu khoa học tháng 9 năm 2019 (16/10/2019)

Hội thảo khoa học "Tác động của Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 và Kinh tế số đến nguồn nhân lực, cách thức vận hành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Thành phố" (10/9/2019)

Tin hoạt động khoa học tháng 8 năm 2019 (4/9/2019)


Số lượt truy cập Số lượt truy cập
20221046